Fërgesë, Qumështor, Sultjaç: 3 Ushqime Shqiptare "Comfort Food" Që Duhet t'i Provoni
Kuzhina shqiptare nuk merr vëmendjen që marrin fqinjët e saj ballkanikë, por pyet kë do që ka lindur këtu se çfarë do të thotë "ngrohtësi shtëpiake në pjatë", dhe do të dëgjosh të njëjtat tri emra përsëri e përsëri. Asnjëra prej tyre nuk është e ndërlikuar. Të gjitha kanë shijen sikur i ka bërë gjyshja — sepse, zakonisht, gjyshja i ka bërë vërtet.
Fërgesë — Klasiku i Shijshëm
Fërgesë është ndoshta pjata më ikonike e Shqipërisë, dhe emri vjen nga folja fërgoj. Në thelb, janë speca dhe domate të gatuara me hudhra dhe qepë, të kombinuara pastaj me një djathë të butë e të kripur të quajtur gjizë — diçka mes ricotas dhe djathit kotanjë me shije të thartuar — dhe të pjekura derisa të trashen dhe të nxehen lehtë në skaje.
Versioni në stilin e Tiranës (fërgesë tirane) shpesh shton edhe një salcë të lehtë me gjalpë dhe miell për më shumë pasuri shijesh, ndërsa versioni veror, fërgesë verore, e lë krejtësisht mënjanë djathin dhe salcën, duke qëndruar më afër një gjellë të trashë me speca dhe domate. Ka edhe një variant dimëror me mëlçi, dhe një version në stilin e Shkodrës që i shton edhe vezë, duke e kthyer në një mëngjes më të plotë. Çdo familje duket se ka versionin e vet, dhe banorët lokalë janë të gatshëm të diskutojnë me kënaqësi se cila versioni është "i vërteti".
Zakonisht shërbehet e nxehtë në një enë të vogël balte, me bukë të freskët për ta shoqëruar — pa u nevojitur pirunë apo thika vërtet.
Qumështor — Ëmbëlsira e Qetë
Qumështori është dukshëm i thjeshtë: vezë, qumësht, miell, gjalpë dhe sheqer, i pjekur në formë kremi dhe shërbyer i ftohtë, i prerë në feta. Tradicionalisht lidhet me komunitetet ortodokse në juglindje të Shqipërisë, ku shpesh gatuhet pak para se të fillojë periudha e kreshmës — një ëmbëlsirë e fundit para agjërimit. Disa versione shtojnë pak vanilje, limon ose lëvozhgë portokalli, por versioni i thjeshtë mbetet më i dashuri.
Nuk është një ëmbëlsirë që do ta gjesh të stolisur në ndonjë meny luksoze. Është ajo lloj gjëje që shfaqet në tryezën e familjes, e prerë në katrorë modestë, dhe zhduket shpejt gjithsesi.
Sultjaç — Ëmbëlsira e Përditshme
Sultjaçi është versioni shqiptar i puding-ut me oriz, dhe emri i tij vjen nga fjala turke e periudhës osmane për qumësht (süt). Orizi ziehet ngadalë në qumësht derisa të trashet dhe të kremoset, ëmbëlsohet me sheqer, dhe ndonjëherë përfundon me kanellë, lëvozhgë limoni ose një grusht rrush të thatë. Hahet i ngrohtë në dimër dhe i ftohtë në verë, si mëngjes, meze apo ëmbëlsirë — në fakt nuk ka moment të gabuar për të.
Njësoj si fërgesë, sultjaçi bën pjesë në atë kategori pjatash që askush nuk i mat me saktësi; bëhet "me sy", dhe versioni i çdo shtëpie është pak i ndryshëm.
Ku t'i Provoni në Durrës
Këto janë saktësisht ai lloj pjatash që rrallë e gjejnë veten në një meny restoranti në anglisht, dhe edhe kur e gjejnë, gjysma e shijes qëndron në të parit se si bëhen. Kjo është ideja pas Food Tour-it dhe Kursit të Gatimit në Durrës — do të shijoni fërgesën dhe sultjaçin ashtu siç i bëjnë vërtet banorët lokalë, dhe nëse merrni pjesë në kursin e gatimit, do të mësoni gjithashtu si të hapni siç duhet petat e byrekut.
Nëse po ndërtoni një udhëtim rreth ushqimit shqiptar dhe jo vetëm rreth monumenteve, ky është vendi ku duhet të nisni.
